Akraba Evliliklerinin Genetik Etkileri ve Bozukluklar

İçindekiler

Akraba evlilikleri günümüzde hala yaygın olan ve yeni doğanların bazı sağlık sorunlarıyla dünyaya gelmesine neden olan bir durumdur. Akraba evlilikleriyle ilgili genetik etkiler ve buna bağlı bozukluklara geçmeden önce Akraba kelimesine bir bakalım.

Akraba TDK’ya göre “kan bağıyla birbirine bağlı olan kimseler” demektir. Burada anlayacağımız akrabalık aslında anne baba çocuk teyze hala amca vs gibi 3. veya 4. dereceden çok daha ilerisine de gidebilmektedir. Peki akraba evlilikleri nasıl bir genetik etkiye neden olmaktadır?

Yine konuya başlamadan önce bilmemiz gereken bazı teknik terimler şunlar olacaktır:

  • Homozigot: Bir karakteri kontrol eden iki alel gen birbirinin aynı olduğu durumdur. Örneğin, gözlerimizi kontrol eden iki alel genin de siyah olarak kodlanmış olması.
  • Heterozigot: Bir karakteri kontrol eden iki alel genin birbirinden farklı olmasıdır. Aslında homozoigot’un tersi olarak düşünebilirsiniz.
  • Alel: İnsan vücudunda her bir özelliği kontrol eden / belirten gen çiftidir. Biri anneden diğeri babadan gelir.
  • Resesif: Çekinik olduğu için etkisi dışarıdan görülemeyen genlerdir. Örneğin, mavi renk göz, kahverengi göze göre resesiftir. Ancak her iki alel de resesif olduğunda bu etki görülebilir.

Akraba Evliliklerinin Genetik Etkisi

Yakın ilişkili iki organizma eşleştiğinde, yavrularının daha yüksek bir homozigotluk derecesi oluşur: Başka bir deyişle, yavruların anne ve babasından aynı alelleri alabilme ihtimalleri artar.

Homozigot sonraki jenerasyonlarla birlikte artan bir durumdur. Bu nedenle maskelenmiş olabilecek resesif özellikler tekrarlayan akraba evliliklerinin bir sonucu olarak ortaya çıkabilir. Akrabalığın olumsuz bir sonucu, istenmeyen çekinik özelliklerin görülmesinin daha olası hale gelmesidir. Bununla birlikte, genetik bir hastalığın ortaya çıkma riski, aynı soydan akraba evliliklerinin devam etmediği sürece görülme ihtimali azalmaktadır.

Akrabalığın diğer olumsuz etkisi, genetik çeşitliliğin azaltılmasıdır. Evet biz akraba evliliği diyoruz insanlar için ancak bu hayvanlar ve bitkiler için de geçerli bir durumdur. Çeşitlilik, organizmaların çevrede meydana gelen değişiklikleri sürdürebilmelerine ve zamanla uyum sağlamasına yardımcı olur. Doğuştan gelen organizmalar, azaltılmış biyolojik kondisyon denen şeyden muzdarip olabilirler. Bugün özellikle bitkiler için soğuğa daha dayanıklı ya da farklı ortamlarda büyümelerine olanak sağlamak adına farklı türden çiçeklerle melezleştirme çalışmaları yapılmaktadır. Örneğin beyaz kamelya ile mavi kamelya gibi…

Bilim adamları ayrıca akraba evliliklerinin olası olumlu sonuçlarını tespit ettiler. Hayvanların seçici beslenmesi, belirli görevlere genetik olarak uygun yeni evcil hayvan ırklarına yol açmıştır. Olumlu sonuçlar insanlarda daha az incelenmiştir, ancak İzlandalı çiftler üzerinde yapılan bir çalışmada, bilim adamları üçüncü kuzenler arasındaki evliliklerin ortalama olarak, birbirleriyle ilgisiz çiftler arasında olanlardan daha fazla sayıda çocukla sonuçlandığını bulmuşlardır.

Akraba Evliliğine Bağlı Bozukluklar

Otozomal resesif bir rahatsızlık geliştiren bir çocuğun riski, akrabalığa bağlı olarak artmaktadır. Resesif bir bozukluğun taşıyıcıları, mutasyona uğramış bir gene sahip olduklarından habersiz olabilir, çünkü gen ekspresyonu için bir resesif alelin iki kopyası gereklidir. Öte yandan, ebeveynlerde otozomal dominant bozukluklar görülür, ancak ebeveynlerden herhangi biri normal geni taşıyorsa bundan kurtulabilirler. Akraba evliliklerine ortak olarak görülen bozukluklardan birkaçı aşağıda listelenmiştir.

  • Doğurganlıkta azalma ve doğum oranında azalma
  • Bebek ve çocuk ölümlerinde artış
  • Kısa boyluluk
  • Bağışıklık sisteminin daha güçsüz olması
  • Kardiyovasküler hastalıklara yakalanma riski
  • Artan yüz asimetrisi
  • Genetik bozuklukların artma

Akrabalığa özgü spesifik genetik bozuklukların örnekleri şizofreni, ekstremite malformasyonu, körlük, konjenital kalp hastalığı ve yenidoğan diyabeti içerir.

Tarihte bir çok devleti yönetmiş Habsburg Hanedanı akraba evliliklerinin bazı sorunlara neden olduğunun en büyük kanıtıdır. Elbette etrafımızda birçok örnek olabilir ama tarihi ve statü açısından baktığımızda gerek yurt içi gerek yurt dışındaki en iyi örneklerden biridir. Habsburg Hanedanlığı akraba evlilikleri (bazen ensest) sonucunda yıkılmıştır. Son hükümdarı, İspanya’nın II. Charles’ı bir takım fiziksel problemler sergiledi ve bir mirasçı üretemedi.

Aşağıdaki kimseler arasında evlenme yasaktır: (Bakınız: Türk Medeni Kanunu – Madde: 129)

  1. Üstsoy ile altsoy arasında; kardeşler arasında; amca, dayı, hala ve teyze ile yeğenleri arasında,
  2. Kayın hısımlığı meydana getirmiş olan evlilik sona ermiş olsa bile, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında,
  3. Evlat edinen ile evlatlığın veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında.