Çoklu Zeka Kuramı ve Zeka Türleri

Howard Gardner, 1983 yılında standart IQ sınavlarının bir öğrencinin yeteneklerinin doğru bir resmini sunduğuna karşı çıkan bir teori önermişti. Bunun yerine, farklı kişilerin farklı alanlarda üstünlük sağlayabileceğini önermişti. Bu çoklu zeka fikri, eğitimcilerin bireysel olarak öğrencilerin güçlü ve zayıf yönlerine bakma biçimlerini genişletti.

Çoklu Zeka Kuramı Zeka Türleri

  • Dilbilimsel (Sözel) Zeka
  • Mantıksal-Matematiksel Zeka
  • Mekansal (Görsel) Zela
  • Bedensel-Kinestetik Zeka
  • Müzikal (Ritmik) Zeka
  • Kişilerarası (Sosyal) Zeka
  • Kişisel (İçsel) Zeka
  • Doğacı Zeka
  • Varoluşsal Zeka

Bazı eğitim bilimcileri Doğacı ve Varoluşsal Zeka’yı aynı çatıda göstermektedir. Bu yüzden bu tür kaynaklarda 9 zeka türü yerine 8 zeka türüyle karşılaşmanız mümkündür. Zamanı gelince ayrı ayrı anlatmaya çalışacağım.

Geleneksel olarak öğretmenler bu zeka türlerin ilk ikisine odaklanmaktadır. Hatta Türkiye’de ki lise bölümleri bile bunlara göre ayrılmış. (Sözel – Sayısal – Eşit Ağırlık)

Zeka Türleri Tanımlamaları

Dilsel (Sözel) Zeka: Dili etkili bir biçimde kullanma, kelimelerle ve seslerle düşünme, dildeki kompleks anlamları kavrayabilme, insanları ikna edebilme, dildeki farklı yapıları fark edebilme, yeni yapılar oluşturabilme, farklı dilsel kalıplarla ilgilenme becerisidir.

Mantıksal (Matematiksel) Zeka: Sayılarla çalışma, muhakeme etme, tümevarım ve tümdengelim teknikleri ile düşünebilme , soyut ve sembolik problemleri çözebilme, kavramlar, düşünceler ve fikirler arası kompleks ilişkileri algılayabilme becerisidir.

Mekansal (Görsel) Zeka: Resimlerle, şekillerle düşünebilme, görsel dünyayı algılayabilme, şekil, renk ve dokuları zihnin gözleriyle görebilme ve bunları sanatsal formlara dönüştürebilme yeteneğidir. Psiko-motor becerilerin gelişmesiyle başlar, el-vücut-beyin koordinasyonunun gelişimi küçük kas gelişiminin mükemmel çalışmalarıyla geliştirilebilir.

Bedensel (Kinestetik) Zeka : Aklın  ve vücudun mükemmel bir fiziksel performansla birleştirilerek belli bir amaca yönelik faaliyetlerin sergilenebilmesi yeteneğidir.

Müzikal (Ritmik) Zeka: Sesler, notalar, ritimlerle düşünme, farklı sesleri tanıma ve yeni sesler, ritimler üretme, ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma, çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlı olabilme becerisidir.

Kişilerarası (Sosyal) Zeka:  İnsanlarla birlikte çalışabilme, Sözel – Bedensel Zekâ dilini etkili bir biçimde kullanarak çok farklı karakterlere sahip insanlarla kolaylıkla iletişim kurabilme, insanları yönetebilme, onlarla uyumlu çalışabilme ve insanları ikna edebilme becerisidir.

Kişisel (İçsel) Zeka: Kendimiz hakkındaki duygu ve düşünceleri şekillendirebilme, yaşamı sürdürebilme ve yaşadıklarımızdan öğrendiklerimizle, hayat felsefemizi oluşturabilme, yaşamımızı bu doğrultuda planlanma, kişisel istek ve hayaller oluşturabilme becerisidir.

Doğacı Zeka: Bir bireyin doğaya ve çevresindeki dünyaya karşı ne denli hassas olduğunu içerir. Bu istihbaratta mükemmel olan insanlar genellikle bitki yetiştirmek, hayvanlarla ilgilenmek veya hayvanları veya bitkileri incelemekle ilgilenirler.

Varoluşsal Zeka: Bir kişinin başkalarını ve çevresindeki dünyayı anlamaya yönelik toplu değerleri ve sezgileri kullanma yeteneğini içerir. Bu zekâyı mükemmelleştiren insanlar tipik olarak büyük resmi görebilirler.

Bu açıklamayla aslında Doğacı ve Varoluşsal zekanın aynı olmadığını görmekle beraber bazı kaynaklarda şu şekilde verilmektedir.

Doğacı – Varoluşsal Zeka: Doğadaki tüm canlıları tanıma, araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir.

Çoklu Zeka Kuramı ve Öğretmenler

Öğretmenlerle ne ilgisi var peki? Aslında bu en çok öğretmenleri ve velileri ilgilendirmektedir. Çünkü çoğu zaman kişiler IQ puanına göre zeki veya zeki değil diye nitelendiriliyor. Bu tamamen doğru değildir. Kişinin matematiksel zekası yüksek değil diye ona zeki değil diyemeyiz. Belki de Doğacı zekası çok yüksektir. Özellikle aileler bu konuda daha hassas olmalıdır.

Öğretmenler ise ders planı ve ders etkinliklerini hazırlarken; dersi anlatacağı öğrenci kitlesini iyi tanımalı bunun yanında da bu zeka türlerini ve bunlara uygun etkinliklerin nasıl olması gerektiği bilmelidir. Mümkün olduğunca bu zeka türlerini kapsayan etkinliklere yer vermelidir. Çünkü çocuk hangi zeka alanında iyiyse o tarz etkinliklerle daha iyi öğrenmektedir.

Bunun yanında öğrencileri sadece baskın olan zeka türünde değerlendirmek yanlış olur. Öğretmenler konuyu anlatırken hem öğrencinin bulunduğu zeka türünde örnekler vermeli daha kolay anlamasına yardımcı olmalı hem de farklı zeka türlerine daha da yakınlaşmalarını sağlamalıdır.

Pin It on Pinterest