İlk Türk İslam Devletleri

Göktürk devleti yıkılınca bazı Türk boyları bugün Ceyhun ve Seyhun bölgesi arasında bulunan topraklar olan Maveraünnehir bölgesine yerleşmişler ve Müslüman Araplarla karşılaşmışlar. Zaman içinde çeşitli kişiler ve boylar Müslüman olmuşsa da en çok Talas Savaşı sonunda boylar toplu olarak İslam dinini benimsemişlerdir. Bununla birlikte “İlk Türk İslam Devletleri” ortaya çıkmıştır.

Bazı İlk Türk Müslüman Devletleri hakkında kısa bilgiler aşağıda yer almaktadır.

Karahanlılar (840-1212)

Coğrafya: Batı Türkistan, Maveraünnehir

Önemli Hükümdarları: Bilge Kül Kağan, Satuk Buğra Han, Yusuf Kadir Han

Öncelikle Karahanlılar Devleti İlk Türk İslam devleti değildir. Bir çok kişi bu yanılgı içerisinde olsa da İlk Türk İslam Devleti İdil (İtil) Bulgar Devleti’dir. Ancak Orta Asya’da kurulan İlk Türk İslam Devleti denilince o zaman doğru yanıt Karahanlılar Devleti olacaktır.

Karahanlılar Devleti, Satuk Buğra Han döneminde kitlesel olarak Müslümanlığı benimsemişlerdir. Yine Orta Asya’da Türk-İslam sentezini başlatmış olan Karahanlılar ulusal kimliklerini korumayı başarmışlardır. Her alanda Türkçe dilini kullanmış olup Türkler’de İslami dönemin ilk edebi eserlerini ortaya çıkarmışlar.

 

Tolunoğulları (868-905)

Coğrafya: Mısır

Önemli Hükümdarı: Tolunoğlu Ahmet

Zamanında Abbasi valisi Ahmet Bin Tolun tarafından kurulan Tolunoğulları devletinin yönetim kadrosu Türk ancak halkı ise Arap’lardan oluşmuştur. Bu da zamanla devletin yıkılmasına neden olmuştur.En önemli eserleri Tolunoğlu Camisi’dir. Ancak yabancıları bile kıskandıracak bir şekilde Mısır’ı neredeyse yeniden inşa etmişlerdir.

 

İhşitler (935-969)

Coğrafya: Mısır

Önemli Hükümdarı: İhşit Muhammet

Kendilerini Tolunoğulları devletinin yerini almışlardır. En önemli özellikleri ise Mekke ve Medine’ye hakimiyet kuran ilk Türk devleti olmasıdır.

 

Gazneliler (963-1187)

Coğrafya: Afganistan, İran ve Hint Yarımadası

Önemli Hükümdarları: Alp Tekin, Gazneli Mahmut, Mesut

Hint yarımadasını fethederek buraya İslamiyet’i yaymışlardır ve bugünkü Pakistan’ın temellerini atmış olabilirler. Farklı etnik kimliklerdeki ücretli askerlerden oluşan ordusu vardır. Sünni halifeyi, Şiilere karşı koruyarak zamanın İslami siyasetinin yöneticisi Türklere geçmiş oluyor. Türk hükümdarı olan Gazneli Mahmut, “Sultan” ünvanını kullanan ilk Türk hükümdarı oldu. Kendi öz kimliklerinden ödün vermiş ve resmi dil olarak Farsça kullanmışlardır. Büyük Selçuklulardan büyük darbe aldıktan sonra Gurlular tarafından yıkılmışlardır.

 

Büyük Selçuklular (1040-1157)

Coğrafya: İran, Suriye, Maveraünnehir, Arap Yarımadası, Anadolu, Kafkaslar ve Filistin

Önemli Hükümdarları: Tuğrul Bey, Çağrı Bey, Alparslan, Melikşah, Sencer

Oğuzların Kınık boyundan gelen ve Tuğrul Bey ve Çağrı Bey tarafından kurulan Büyük Selçuklular ilk Türk İslam devletlerinden biridir. Geniş ibr coğrafyada hüküm süren devlet özellikle Anadolu’nun Türk yurdu olması için yoğun mücadele vermiştir. 1071 Malazgirt Savaşı’nı kazanarak aslında Anadolu’nun bir Türk yurdu olmasını sağlamıştır. Türk İslam siyasi birliğinin lideri olsa da dini açıdan Abbasi halifeliğine bağlıdırlar. İkta sistemini uygulamışlar. Nizamiye medreselerini kurmuşlar. Atabeylik kurumunu geliştirdiler. Batıni tarikatının zararlı çalışmaları nedeniyle yıkılmışlardır.

 

Harzemşahlar (1097-1231)

Coğrafya: Maveraünnehir, İran ve Türkmenistan

Önemli Hükümdarları: İl Aslan, Muhammed, Celaleddin

Zamanında Büyük Selçuklu devletinin bir valisi olan Harzem bey tarafından kurulmuştur. Anadolu Selçuklu devleti ile yaptıkları savaşlarda çökmeye başlayan Harzemşahlar devleti Cengiz Han tarafından yıkılmıştır.

 

Eyyübiler (1174-1250)

Coğrafya: Mısır

Önemli Hükümdarı: Selahaddin Eyyubi

Selahaddin Eyyubi, Haçlılarla yaptıkları Hıttin Savaşı (1187) ile Kudüs ve Filistin’i haçlılardan geri almıştır. Bu olaydan sonra ise 3. Haçlı Seferi başlamıştır.

 

Memlükler (1250-1517)

Coğrafya: Mısır ve Suriye

Önemli Hükümdarları: Aybeg ve Baybars

Moğol ordusu ile yaptıkları savaşlar sonucu Orta Doğu’da kısmi olarak bir sakinlik getiren Memlükler, Moğolları Anadolu’dan çıkarmaya çalışmış ancak başarılı olamamışlardır. Veraset anlayışı farklıdır. Diğer Türk İslam devletlerinde hükümdarlık babadan oğula geçerken, Memlükler’de bu kural yoktur. Abbasi halifeliğini korumuş olsa da laik bir devlet olduğu söylenebilir.

 

 

Pin It on Pinterest