Yılan Zehri Hakkında Tüm Bilmeniz Gereken Bilgiler

Yılan zehri, zehirli yılanların değiştirilmiş tükürük bezlerinde depolanan sarı sıvıdır. Avlarını yakalamak ve hareketsiz kılmak için zehir üreten bir çok çeşit yılan vardır. Yılan Zehri; proteinler, enzimler ve diğer moleküler maddelerden oluşur. Bu zehirli maddeler, hücreleri ve / veya sinir uyarılarını yok etmek içindir. Yılan zehiri, yılan ısırığı kurbanı için felç, iç kanama ve ölümle sonuçlanabilecek hücre ve dokuları parçalayarak çalışır. Yılan zehrinin etkili olması için, dokulara enjekte edilmeli veya kan dolaşımına girilmelidir. Yılan zehri, zehirli ve ölümcül olsa da, araştırmacılar insan hastalıklarını tedavi etmek ve uyuşturucu geliştirmek amacıyla yılan zehrinin bileşenlerini kullanıyorlar.

Yılan Zehrinde Hangi Maddeler Var?

yılan zehri - zehirli yilanlar - yılan zehrinin içeriği -yılan zehri ne içerir

Zehirli Yılanlar – Yılanın zehri dişlerindeki kanallardan akar

Yılan zehirinin ana bileşeni proteintir. Bu zehirli proteinler, yılan zehrinin zararlı etkilerinin çoğunun sebebidir. Aynı zamanda, büyük moleküller arasındaki kimyasal bağları kıran kimyasal reaksiyonları hızlandırmaya yardımcı olan enzimler de içerir. Bu enzimler avlardaki karbonhidratların, proteinlerin, fosfolipitlerin ve nükleotitlerin parçalanmasına neden olur. Zehirli enzimler ayrıca kan basıncını düşürür, kırmızı kan hücrelerini yok eder ve kas kontrolünü engeller.

Yılan zehrinin ek bir bileşeni de polipeptid toksinidir. Polipeptitler, 50 veya daha az amino asitten oluşan amino asit zincirleridir. Polipeptit toksinleri hücre ölümüne yol açan hücre işlevlerini bozar. Bazı zehirli yılan türlerinde yılan zehirinin bazı zehirli bileşenleri bulunurken, diğer bileşenler sadece belirli türlerde bulunur.

Yılan Zehrinin 3 Temel Unsuru

zehirli yılanlar - yılan zehri - yılan zehri içeriği

Yılan Zehrinin 3 ana tipi vardır

Yılan zehirleri, toksinlerin, enzimlerin ve toksik olmayan maddelerin karmaşık bir kombinasyonundan oluşmasına rağmen, genel olarak üç ana tipe ayrılmıştır: Sitotoksinler, Nöretoksinler ve Hemotoksinler. Diğer tipte yılan toksinleri, belirli hücre türlerini etkiler ve kardiyotoksin, miyotoksinler ve nefrotoksinleri içerir.

Yılan Zehri Türü – Sitoksinler

Sitotoksinler vücut hücrelerini yok eden zehirli maddelerdir. Sitotoksinler, nekroz olarak bilinen bir doku veya organdaki hücrelerin çoğunun veya tümünün ölümüne yol açar. Bazı dokularda, dokunun kısmen veya tamamen sıvılaştırıldığı sıvılaşma nekrozu görülebilir. Sitotoksinler, özellikle yılanların avlarını yemeden önce salgıladıkları ve daha kolay sindirime yardımcı oldukları maddelerdir. Sitotoksinler genellikle etkiledikleri hücre tipine özgüdür. Kardiyotoksinler kalp hücrelerine zarar veren sitotoksindir. Miyotoksinler kas hücrelerini hedef alır ve çözer. Nefrotoksinler böbrek hücrelerini yok eder. Birçok zehirli yılan türü, sitotoksinlerin bir kombinasyonuna sahiptir ve bazıları da nörotoksinler veya hemotoksinler üretebilir. Sitotoksinler hücrelere zarar vererek yok eder. Ayrıca, hücrelerin programlanmış hücre ölümüne veya apoptoza maruz kalmasına neden olabilir. Sitotoksinlerin neden olduğu gözlemlenebilir doku hasarının çoğu, ısırık bölgesinde meydana gelir.

Yılan Zehri Türü – Nörotoksinler

Nörotoksinler, sinir sistemini etkileyen zehirli olan kimyasal maddelerdir. Nörotoksinler nöronlar arasında gönderilen kimyasal sinyalleri ( nörotransmiterler ) bozarak çalışır. Nörotransmitter üretimini azaltabilir veya nörotransmiter alım merkezlerini engelleyebilirler. Diğer yılan nörotoksinleri, voltaj kapılı kalsiyum kanalları ve voltaj kapılı potasyum kanallarını bloke ederek çalışır. Bu kanallar, nöronlar boyunca sinyallerin iletimi için önemlidir. Nörotoksinler kas felcine neden olur ve bu da solunum zorluğu ve ölümle sonuçlanabilir. Elapidae ailesinin yılanları genellikle nörotoksik zehir oluştururlar. Bu yılanların küçük, sivri dişleri vardır ve kobralar, mambalar, deniz yılanları bu türe aittir.

Yılan nörotoksin örnekleri şunlardır:

  • Calciseptine: Bu nörotoksin, voltaj kapılı kalsiyum kanallarını bloke ederek sinir impuls transdüksiyonunu bozar. Kara mamba yılan türleri bu tip zehir kullanır.
  • Cobrotoxin, kobralar tarafından üretilen ve felce neden, nikotinik asetilkolin zehridir.
  • Calcicludine: Calciseptin gibi, bu nörotoksin sinir sinyallerini bozan voltaj kapılı kalsiyum kanallarını bloke eder. Daha çok Doğu Yeşil Mamba türlerinde bulunur.
  • Fasikulin-I: Doğu Yeşil Mamba’da da bulunan Fasikulin-I , kontrol edilemeyen kas hareketi, konvülziyonlar ve solunum felci ile sonuçlanan asetilkolinesteraz fonksiyonunu inhibe eder.
  • Calliotoxin: Mavi Mercan yılanı tarafından üretilen Calliotoxin, sodyum kanallarını hedefler ve bunların kapanmasını engelleyerek tüm vücudu felce uğratır.

Yılan Zehri Türü – Hemotoksinler

Hemotoksinler sitotoksik etkileri olan ve normal kan pıhtılaşma süreçlerini bozan kan zehirleridir. Bu maddeler, kırmızı kan hücrelerinin açılmasına, kan pıhtılaşma faktörlerine müdahale ederek ve doku ölümüne ve organ hasarına neden olarak çalışmaktadır. Kırmızı kan hücrelerinin yok edilmesi ve kanın pıhtılaşamaması ciddi iç kanamaya neden olur. Ölü kırmızı kan hücrelerinin birikimi de böbrek fonksiyonunu bozabilir. Bazı hemotoksinler kan pıhtılaşmasını engellerken, diğerleri trombositlerin ve diğer kan hücrelerinin bir araya toplanmasına neden olur. Ortaya çıkan pıhtılar kan damarları yoluyla kan dolaşımını bloke eder ve kalp yetmezliğine yol açabilir. Viperidae ailesinin yılanları olan engerekli ve çıngıraklı yılanlar hemotoksin üreten yılan türlerine örnek olarak gösterilebilir.

Yılanların Zehir ve Enjeksiyon Sistemi

En zehirli yılanlar, avını ısırıp dişleriyle zehiri enjekte ederler. Dişler, dokuları deldikleri ve zehrin yaraya akmasına izin verdiği için yılan zehrinin ava geçmesini sağlamada oldukça etkilidir. Çoğu yılan avlarını ısırarak ve dişleri yardımıyla ısırıp zehri enjekte etse de kimi yılanlar zehri tükürebiliyor. Yılanların zehir enjeksiyon sistemleri dört ana bileşen içerir: zehir bezleri, kaslar, kanallar ve dişler.

  • Zehir Bezleri: Bu özel bezler kafasında bulunur ve zehir için üretim ve depolama alanları olarak hizmet eder.
  • Kaslar: Yılan zehri bezlerinin yakınındaki yılanın başında bulunan kaslar, bezlerden zehri sıkmaya yardım eder.
  • Kanallar: Kanallar, zehirlerin bezlerden dişlere doğru taşınması için bir yol görevi görür.
  • Dişler: Bu yapılar, zehir enjeksiyonunu sağlamak için çeşitli kanallar bulundurur.

Özellikle engerekgillerin çok gelişmiş zehir enjeksiyon sistemi bulunmaktadır. Enjeksiyon sisteminin çalışması aslında oldukça basittir. Zehir bezleri sürekli yılan zehrini üretir ve depolar. Yılanlar avlarını ısırmadan önce dişlerini dik hale getirir. Avlarını ısırdıktan sonra bezlerin etrafındaki kaslar yılan zehrinin, zehir bezlerinden kanallara doğru iterek dişler vasıtasıyla avlarının kanına boşaltır. Enjekte edilen zehir miktarı yılan tarafından düzenlenir ve avın büyüklüğüne bağlıdır. Tipik olarak, yılanlar, zehri enjekte ettikten sonra avlarını serbest bırakırlar. Yılan, salgıladığı zehrin, avını etkisiz hale getirinceye kadar bekler.

Elapid yılan ailesinin (kobra, mamba gibi yılanlar) zehir enjeksiyon sistemi de engerekgillerinkine benzemektedir. Tek fark elapid yılanlarında hareketli diş yoktur. Dişleri genelde küçüktür. Bu nedenle zehirleri iyice avına yaymak için genelde ısırdıktan sonra hemen bırakmazlar. Hatta bazıları ısırıp ısırıp çiğnemeye başlar.

Kırbaç yılanıgiller ailesinin zehirli yılanları  her bir dişi üzerinde, yılan zehri için bir geçit görevi gören tek bir açık kanal içerir. Bu zehirli yılanlar tipik olarak arka arka dişleri sabitler ve zehiri enjekte ederken avlarını çiğnerler. Bu yılanların zehirleri insanlar üzerinde, elapid ya da engereklere göre daha az zararlı etkilere sahip olma eğilimindedir. Bununla birlikte, ağaç ve dal yılanından gelen zehir, insan ölümlerine yol açmıştır.

Yılanlar Neden Kendi Zehirlerinden Etkilenmiyor?

Bazı yılanlar avlarını öldürmek için zehir kullandıklarından, zehirli hayvanı yerken neden yılan zarar görmez? Zehirli yılanlar, avını öldürmek için kullanılan zehir tarafından zarar görmezler çünkü yılan zehirinin ana bileşeni proteintir. Protein bazlı toksinler, etkili olması için vücut dokularına veya kan dolaşımına enjekte edilmeli veya emilmelidir. Yılan zehiri tüketmek veya yutmak zararlı değildir çünkü protein bazlı toksinler, mide asitleri ve sindirim enzimleri tarafından temel bileşenlerine ayrılır. Bu protein toksinlerini nötrleştirir ve onları amino asitlere ayırır. Ancak, toksinler kan dolaşımına girecek olsaydı, sonuçlar ölümcül olabilirdi.

Zehirli yılanların, kendi zehirlerine karşı bağışık kalmalarına ya da daha az duyarlı olmalarına yardımcı olacak birçok koruma vardır. Yılan zehiri bezleri, zehirin yılanın vücuduna geri akmasını önleyecek şekilde konumlandırılmış ve yapılandırılmıştır. Zehirli yılanlar, aynı türe ait başka bir yılan tarafından ısırılmışlarsa, maruz kalmaya karşı korunmak için kendi toksinlerine karşı antikorları veya anti-zehirleri de vardır.

Araştırmacılar, kobraların, kendi nörotoksinlerini bu reseptörlere bağlanmasını önleyen, kaslarında asetilkolin reseptörlerini değiştirdiğini de keşfetmişlerdir. Bu değiştirilmiş reseptörler olmadan, yılan nörotoksini, paraliz ve ölümle sonuçlanan reseptörlere bağlanabilecekti. Modifiye asetilkolin reseptörleri, kobraların neden kobra zehrine bağışıklık kazandırdığının anahtarıdır.

Kaynaklar

  • www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430935/
  • news.nationalgeographic.com/news/2004/02/0220_040220_TVcobra.html

 

İlginizi Çekebilecek Benzer Yazılar

Fosfor Maddesinin Kullanım Alanları Kibritlerin Ucu Kırmızı Fosfor'dan Yapılmıştır Fosfor, inorganik fosfat kayaçlarında yaygın olarak bulunan kimyasal bir elementtir. Kimyasal element...
Uzay Araştırmalarının Olumlu ve Olumsuz Yönleri Uzay araştırması birçok kişinin ilgisini çekiyor. Uzay-dışı ortamda yaşam bulma imkânı bizlere oldukça gizemli geliyor. Bazıları uzay yolculuğunun ve ...
Güneş Kremlerindeki Oktinoksat’ın Yan Etkileri Güneş Koruyucu Kremlerde Oktinoksat Kullanılır. Kullanırken Dikkat Etmelisiniz. Oksinoksat, güneşten koruyan bir kimyasal, maruziyeti kuru cilt ve a...
Timsah (Alligator) Nasıl Bir Hayvandır? Timsah (Alligator) Hakkında Genel Bilgiler Bir Timsah , 'Alligatoridae' ailesinin 'Alligator' cinsinden bir hayvandır. Timsahlar, dört küçük bacakl...
Kalp Nasıl Çalışır? Kalbin Çalışma Videosu Kalp Nasıl Çalışır? Kanın Pompalanması Nasıl Olur? Kalp iki aşamalı bir elektrikli pompadır ve işi vücuda kan dolaştırmaktır. Bir kalp atış sürecini b...